andre breton

(bkz: ortodoks komünist)

"breton'u eleştirenler hata ettiler.tamam başarısız şiirler,ruhani saplantı,kötü resim,çarşı harikası, sözüm ona falcı çılgınlıkları...ama ahlaki uzlaşmazlığın da kendine has bir büyüklüğü vardır,ve sonra şiir, özgürlük,aşk,durumların kahince doğrultusu,paris içindeki sapmalar,sebepsiz esinlenme,rastlantılar...bu yönde yenilik yapılmalıydı,ileri,felsefi açıdan daha ileri gidilmeliydi" - philippe sollers, sabit tutku

sürrealizmin papası.

eserlerinide sıralayalım tam olsun:les champs magnetiquesclaire de terremanifeste de surrealismelegitime defense(bkz: nadja)le surrealisme et la peinturesecond manifeste surrealisteles vases communicantsle revolver a cheveux blancsposition politiques du surrealismel'amour fouarcane 17poemesla clef des champs

(bkz: nadja)

(bkz: birinci sürrealist manifesto)

maurice nadeau şöyle anlatıyor breton'u:"gençliğine karşın çılgınlığı yoktu; ender gülerdi, davranışları özentisizdi. onu sevmeyenler, heybetli havasına bakıp papa demeye başladılar ona. oysa onunla birlikte yaşayanlar, kahkahalarla güldüğüne sık sık rastlar, aralarındaki taşkın oyunlarda poposuna tekmeyi indirmekten çekinmezlerdi. karnına yumruk indirmek isteyenleri engellemezdi. istediği saygo değil, sevgide ciddiyetti."

1952'de kendisiyle yapılan bir söyleşide şunları söylemiş bir yazardır kendisi:- litterature dergisinin ilk altı sayısının yayınlandığı 1919 baharında ve yazında, istediklerimizi yapacak durumda değildik; ben eylül ayında terhis oluyordum, aragon da birkaç ay sonra. o zamanın iktidarı, savaşta görüp öğrendiğimiz yaşam ile sivil yaşamın bize sunacağı gerçekler arasında bocalamamamızı ve yumuşak bir geçiş yapmamızı amaçlıyordu. bu sakınganlık anlaşılabilir bir şeydi. çünkü, cepheden dönen askerler nefret ve hınç duyacakları sayısız gerçekle karşı karşıyaydılar. boşu boşuna sayısız insan harcanmıştı. cephe gerisindekilerin "kanımızın son damlasına kadar savaş" lafının altında üçkağıtçılıklar yatıyordu; ocaklar yıkılmıştı ve önümüzde adi bir gelecek vardı. askeri zaferin sarhoşluğu fos çıkmıştı.savaş bitmişti kuşkusuz, ama yalnızca yaşamak ve benzerleriyle anlaşmak isteyen insanları, dört yıl sonunda, yabani ve çılgın kimseler haline getiren beyin yıkama bitmemişti.gergedan, gerçeküstücülük özel sayısı.

onun ölümü ile birlikte surrealizmin öldüğü söylenir...

"ölüm düşüncesi, bir süredir bana pek yabancı değil. bizi bekleyen tek şey, çürüme ve sonsuzluğun o tatlımsı kokusu."

'gerçeküstücülüğün doğa karşısında aldığı tavır, şiirsel "imge" konusunda düşündüklerine bağlıdır. gerçeküstücülük imgenin, birbirinden çok uzak gerçekleri birbirine yaklaştıran bir araç olduğunu düşünür. bu yaklaştırma, zihin kendi haline bırakıldığında daha iyi bir şekilde gerçekleşir. bu çeşit gerçeklerin ortaya çıkış biçimi kavranıp tükenmek bilmeyen kaynağı fark edildiği zaman, zihin doğayı gittikçe daha saydam görmeğe başlar. dışta bulunanla içte bulunanın, yukarıdakiyle aşağıdakinin birbirinden farklı olmadığını görür.' cümlesini kuran 'surrealizmin papası' kişilik.

kadin hakkinda ettigi su laf dikkate degerdir:"kadin dedigin sigara gibidir,icersin biter... agzinda sadece aci tadi kalir.."

(bkz: otomatik yazin)

tabu.

surrealist kuramcı, şair, eleştirmen, yazar. intihar edenleri saymazsak, ölene kadar surrealist kalan tek "surrealisttir". pekçok kitabı ve üzerine yazılan pekçok kitap vardır. dilimize yüzlerce kitaptan sadece ikisi çevrilebilmiştir. kendi ülkesinde ve ülkemizde pek tanınmayan; tanınsa bile pek sevilmeyen bir karşı sanat adamıdır. özgür birlikorman ateşi saçlı karımisı şimşeği düşüncelikaplan ağzında susamuru belli karımen iri yıldızlar demeti ağızlı, kokart ağızlı karımak toprak üzerinde ak sıçan izi dişli karımamber dilli perdahlanmış cam dillikesilmiş kurban dilli karımgözlerini açıp kapayan bebek dilliinanılmaz taş dilli karımçocuk elyazısı elifi kirpikli karımkırlangıç yuvası kenarı kaşlıkış bahçesi tavanı şakaklı, arduvaz şakaklı karımcam buğusu şakaklışampanya omuzlu karımbuz altında kalmış yunus başlı, çeşme omuzlu karımkibrit bileklirastlantı parmaklı kupa beyi parmaklı karımkesilmiş saman parmaklızerdeva koltuk altlı karımsaint-jean gecesi ve kurt bağrı koltuk altlı karımdeniz köpüğü ve bölme kollu karımdeğirmen ve buğday karışımı kollufüze bacaklı karımumutsuzluk ve saat makinası devinimli karımmürver ağacı iliği baldırlıbaş harf ayaklı karımanahtar demeti ayaklı, su içen gemi işçisi ayaklı karımincili arpa boyunlu karımval d'or boğazı boyunlusel yatağının ta içinde sözleşmek boyunlu karımgece göğüslüdeniz tepeciği göğüslüyakut postası göğüslü karımçiğ altında gül görüntüsü göğüslügünlerin açılan yelpazesi karınlı karımdev pençe karınlıdikey uçan kuş sırtlı karımciva sırtlı işık sırtlı karımyuvarlanmış dövülmüş taş ve ıslanmış tebeşir enselive biraz önce içilen bir bardağın düşüşü enseli karımtekne kalçalıavize ok tüylü kalçalı karımak tavus kuşu tüyü sapı kalçalı duyulmaz dengelikumtaşı ve amyant kıçlı karım kuğu sırtı kıçlı bahar kıçlı karımglayöl kasıklı altın damarı ve ornitoresk kasıklı karımyıllanmış bonbon ve yosun kasıklı karımayna kasıklıislak gözlü karımmenekşe zırh takımı ve mıknatıs iğne gözlü karımuçsuz bucaksız çayır gözlühapisanede içilecek su gözlü hep balta altında kalan odun gözlü su düzeyi gözlü, hava toprak ve ateş düzeyi gözlü karım

önceleri rimbaud ve apollinaire'den, daha sonra da lautreamont'tan etkilendi..bir sure dadaizmle ilgilendikten sonra eluard, aragon ve souplaut ile birlikte litterature dergisini kurdu..souplaut ile surrealizmin kitabı sayılan manyetik alanları yazdı..1924'ten 1942'ye kadar surrealist bildirgeler yayımladı..1959 ve 1965 yıllarında paris'te iki buyuk uluslararası surrealist sergi duzenledi..28 eylul 1966'da öldügünde 70 yasındaydı.."eger altın beyazı bizon gibi yaşarsanız, sakın altınbeyazı bizon kesimi yapmayın"şeklinde bir şiiri vardır..

yazar. tıp öğrenimi yaparken 1. dünya savaşı'nın patlamasıyla askere alındı. kendi isteğiyle 2. ordu'nun ruh ve sinir hastalıkları merkezine atandı. o sırada çok az tanınan freud'un yöntemlerini klinik olarak kullanma olanağı buldu. bu sırada tanıştığı nihilist jacques vache'den çok etkilendi. apollinaire ile tanıştı.paris'e döndükten sonra, 1919'da, louis aragon ve philippe soupault ile littérature adlı dergiyi kurdu ve ilk kitabı mont de piéte'yi (pieta tepesi) çıkardı. philippe soupault ile birlikte écriture automatique (otomatik yazı) yöntemiyle les champs magnetiques (manyetik alanlar) adlı özgün metni bu dergide yayımladı. bu tekniğin amacı bilinçaltını bütün dış etkilerden kurtarıp, kendisini özgürce sergileme olanağı sağlamaktı. 1921'de viyana'ya gidip freud'la tanıştı.1921'de simone kahn ile evlendi. 1922'den itibaren, yeni bir dünya kurulması olasılığının tamamen göz ardı edildiği gerekçesiyle dadacılıktan uzaklaşmaya başladı. 1924'de manifeste du surréalisme'i (gerçeküstücülük manifestosu) yayımladı. bu metinde gerçeküstücülük, düşüncenin bütün denetimlerden uzak bir biçimde kendisini ortaya koyması olarak tanımlanıyordu. dualizme karşı çıkan breton aykırı gibi gözüken şeyleri gerçeküstücülükte birleştirmeye çalışıyordu.breton sanatın siyasetten ayrılamayacağına inanırdı. 1925'te fransa-fas savaşında, louis aragon ve paul eluard'la birlikte komünist partisi'nin görüşlerini savundu. sonra 1927'de hep birlikte partiye girdiler. 1935'te, gerçeküstücülüğün bağımsız bir devrimci hareket olması gerektiğine inanan breton partiden ayrıldı. 1938'de gittiği meksika'da troçki'yle birlikte bağımsız devrimci sanat federasyonu'nu kurdu. 1930'da ikinci gerçeküstücülük manifestosu'nu yayımlayarak hareketin teorisini geliştirdi. ve antonin artaud, robert desnos ve philippe soupault'yı hareketten attığını açıkladı. bu isimler chilar'da yayımladıkları un cadavre (bir ceset) adlı broşürde breton'u şiddetle eleştirdiler.1938'de, paris'te düzenlenen ve 14 ülkeden 70 sanatçının katıldığı uluslararası gerçeküstücülük sergisi, akımın doruk noktası oldu. fransa'nın işgali üzerine 1941'de newyork'a gitti. orada max ernst, marcel duchamp ve david hare ile birlikte vvv adlı bir dergi çıkardı. bir dizi konferans verdi. 1942'de üçüncü manifestoya giriş'i yayımladı. 1946'da paris'e döndü. 2. dünya savaşı'nın ardından varoluşçuluğun yaygınlaşmasıyla gerçeküstücülük etkisini yitirdi. ama breton ölene dek gerçeküstücülüğü savundu.breton 28 eylül 1966'da yaşamını yitirdi.

andre breton 1896'da fransa'da tinchebray'de (orne bölgesi) doğdu. büyükbabasının yanında saint-brieuc'te yetişti. ailesi 1900'de paris'e yerleşti. ortaokulda retorik dersinde, baudelaire, mallarme ve huysmans'ın metinleriyle tanıştı.1913'te tıp fakültesine kaydoldu. ertesi yıl şiirleri dergilerde yayımlanmaya başladı, paul valery'le dostluk kurdu. 1915'te seferberlik sırasında sağlık görevlisi olarak nantes'da askere alındı. 1916 yılının başında nantes'da jacques vache'yle tanıştı, izinli geldiği paris'te apollinaire ile görüştü. yıl sonunda saint-didier'de askeri psikiyatri kliniği'nde görevlendirildi. 1917'te paris'e dönen breton apollinaire ile dostluğunu ilerletti. philippe soupault ve louis aragon ile tanıştı ve üç arkadaş pierre reverdy'nin yayımladığı nord-sud'e katkıda bulunmaya başladılar. 1918'de breton paul eluard'la dost oldu, lautreamont'u keşfetti. 1919'da aragon ve soupaultile birlikte litterature dergisini kurdu. haziran ayında soupault ile ilk otomatik yazı metni olan champs magnetiques'i yazdı. dada akımıyla ilgilenmeye başladı, triztan tzara ile yazıştı. paris'te buluştular, 1920'de litterature dergisi dadaist akıma katıldı.1922'de breton dadaizmden koptu. breton viyana'da freud'u ziyarete gitti. "uykular "la ilgilenmeye başladı.grup yavaş yavaş genişlemeye başladı. breton yeni şiir ve "otomatik yazıyla yazılmış metinler" yayımladı (clair de lune). 1924'te gerçeküstü manifesto'yu yayımladı, revolution surrealiste dergisini ve "gerçeküstü araştırmalar bürosu"nu kurdu, yönetimine antonin artaud'yu getirdi. sürrealizmin en fazla ses getirdiği dönem oldu. ilk sürrealist sergi düzenlendi. aynı zamanda, troçki'nin lenin adlı yapıtını okudu, ekim devrimi'nden esinlendi. 1927'de komünist parti'ye girdi. ertesi yıl, anlaşılmadığı gerekçesiyle parti'den uzaklaştı, yeni bir sanat anlayışını tanımlayan sürrealizm ve resim'i yayımladı. 1919 yılında sürrealist grup önemli bir kriz yaşadı. desnos, prevert, leiris gruptan ayrıldı; salvador dali, rene char gruba katıldı ve ikinci manifesto yayımlandı. 1930'da yeni bir dergi kuruldu: le surrealisme au service de la revolution (devrimin hizmetinde sürrealizm). gruptan ayrılanlarla breton arasında gerilim arttı. frontrogue adlı şiiriyle suçlanan aragon'u savundu; yazdığı protesto metnine 300 imza toplandı. ancak aragon kesin bir biçimde breton'dan koptu. 1933'te paul vaillant couturier'in yönettiği devrimci yazar ve sanatçılar derneği'ne katıldı. oybirliğiyle ilk çıkarılan da breton oldu. minautaure dergisini kurdu. 1926 ekim'nde nadja'yla tanışan breton, kendisine çılgın aşk'ı yazdıracak olan 1934 mayıs'ında jacqueline lamba'yla tanıştı ve 14 ağustos'ta evlendiler. 1935'te paul eluard ile prag'a gitti ve iki konferans verdi. ilya ehrenburg'u tokatladığı gerekçesiyle "yazarlar kongresinden çıkarıldı. komünist parti'yle ilişkisini kesti. kanarya adaları'na gitti. aynı yıl georges bataille'la aşırı sol bir akımı ortaya attı: contre-attaque. ertesi yıl bu akımdan ayrıldı; kızı aube doğdu. eylül ayında "moskova davalarıyla ilgili gerçek" konulu bir mitingde konuşma yaptı. 1937'de paris'te gradiva galerisini açtı. 1938'de paris güzel sanatlar galerisi'nde sürrealizm sergisi düzenlendi. breton bir süre meksika'da kaldı, burada leon troçki'yle karşılaştı ve birlikte "bağımsız bir devrimcî sanat "ı kaleme aldılar. fransa'ya döndüğünde paul eluard'la araları bozuldu.1939-1940 yıllarında seferberliğe çağrıldı ve askeri okulda doktor olarak görev aldı. seferberlik sonrası marsilya'ya gitti. general petain'in marsilya'ya geleceği haberi üzerine polis breton'a rahat vermeyince, 1941'de martinik'e gitti, bir süreliğine hapse atıldı, şartlı salıverilince new york'a beş yıl sürecek bir sürgüne gitti. 1942'de marcel duchamp ile sürrealist bir sergi düzenledi 1943'te elisa'yla tanıştı ve evlendi. birlikte kanada, arizona, yeni meksika'ya yolculuk etti. buralarda yerlilerin merasimlerine katılan breton 1945'te haiti vefransa'ya ait olanantüler'e gitti.breton paris'e1946'dedöner:ilkkez, sarah bernard tiyatrosu'nda antonin artaud şerefine bir toplantıya katılır ve sözalır. 1947'de tristan tzara'nın sorbonne'daki konferansı sırasında şiddetli bir kavga ederler. haziran ayında uluslararası sürrealist sergi açılır. sürrealist akımın sekreteryası ve bürosu, cause kurulur. 1948'de savaş sonrası ilk sürrealist dergi neon kurulur. 1950'de paris belediyesi'nin kendisine vereceğini öğrendiği ödülü reddeder. 1951'de sürrealist grup önemli bir kriz dönemi geçirir ve breton'un birçok dostuyla açılır. 1956'da sürrealizme meme dergisini kurar, 1958'de cezayir savaşına karşı konuşmalar yapar. 1959'da düzenlenen uluslararası sürrealizm sergisi "erotizm" temasını ele alır. 1965'te uluslararası sürrealizm sergisini hazırlar. 1966'ta paris'te ölür. .kaynak: sarane alexandrian, andre breton par lui-meme, 1971.

(bkz: sürrealist manifesto)

diego rivera ile manifesto for an independent revolutionary artı kaleme almıştır. leon troçki'nin sanat ve edebiyata dair yazılarının derlemesinin yapıldığı "sanat ve edebiyat" kitabında da belirtildiği üzere, breton manifesto'yu troçki ile kaleme almıştır. fakat sonradan vazgeçerek yazıyı diego rivera ile imzalamasının daha doğru olacağına kanaat getirmiştir. metnin tamamı aşağıdadır. http://www.marxists.org/...works/rivera/manifesto.htm